Thursday, April 9, 2015

Ռուսամոլների քլնգոց (ու լիքը տնտեսական գրաֆիկներ)


Կցանկանայի անդրադառնալ մեր սիրելի ռուսամոլների տեսակետին, թե ՌԴ-ն տարածաշրջանում ՀՀ ամենակարևոր ու անփոխարինելի գործընկերն է: Եկեք հասկանանք, որ եթե Եվրոմիությունն ու ԱՄՆ-ն դադարեցնեն ՀՀ տարածքում իրենց համագործակցության ու ֆինանսավորման ծրագրերը, Հայաստանը կվերադառնա քարի դար: Ընդ որում, ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ն բոլոր հիմքերն ունեն դա անելու համար՝ ԵՏՄ մտնելուց հետո ՀՀ-ն դադարել է արևելյան համագործակցության ծրագրի պրիորիտետային տարածք լինել: Հիմա Իրան-Արևմուտք հարաբերությունների կարգավորումն անհամեմատ ավելի կարևոր է: Ու ոչ ոք, ոչ ռուսամոլները, ոչ էլ ուրիշներն իրավունք չեն ունենա մեղադրել ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ն: Իրենք մեզ ոչինչ պարտք չեն, ի վերջո: Մյուս կողմից, չմոռանանք, որ երկրում տեղի ունեցող իրավական և այլ չարաշահումների դեմ էլ արևմուտքը հանդիսանում է զսպող գործոն այն դեպքում, երբ ժողովրդավարության վիճակը Ռուսաստանում նույնիսկ Հայաստանից ավելի աղետալի վիճակում է:

Իսկ հիմա հիշեցրեք ինձ, ո՞րն էր վերջին ծավալուն ֆինանսավորման ու զարգացման ծրագիրը, որը կատարվել է ՌԴ ֆինանսավորմամբ ու կազմակերպմամբ: Ի՞նչ դրական մասնակցություն է ունեցել ՌԴ-ն ՀՀ զարգացմանը:
  • Նույնիսկ ՀՀ Տարածքային կառավարման և արտակարգ իրավիճակների նախարարության կայքը ստեղծվել է USAID համագործակցությամբ.
  • Սա USAID-ի Հայաստանում իրականացված ծրագրերի էջն է.
  • Սա ԵԱՀԿ Երևանյան գրասենյակի էջն է.
  • Սա Եվրոպական Հանձնաժողովի (ԵՄ գործադիր մարմինը) Հայաստանի հետ համագործակցության էջն է.
  • Սա Heifer International-ի Հայաստանում սովի դեմ պայքարի ծրագրի էջն է.

Կարելի է լիքը նման օրինակներ բերել: Պատկերացրեք Հայաստանն առանց այս բոլոր ծրագրերի:

Իսկ հիմա եկեք տեսնենք ՀՀ իրական տնտեսական վիճակը (մինչև վերջին ճգնաժամը, ցավոք): ՀՀ ՀՆԱ-ն 2013 թ. տվյալներով կազմել է 10.43 միլիարդ դոլար: Ստորև բերվում է ՀՀ արտաքին պարտքի փոփոխությունն ըստ տարիների (մլն. ԱՄՆ դոլարներով).

Սա էլ ՀՀ պետբյուջեի դեֆիցիտն է 1996-2015 թթ. (պետբյուջեի դեֆիցիտը նշանակում է, որ պետությունն ավելի շատ փող ծախսում է, քան ստանում, ինչի հաշվին կուտակում է պարտքեր, % ՀՆԱ),
0,7%-ը եղել է նվազագույն դեֆիցիտը, գրանցվել է 2009 թ.: Մնացած դեպքերում, մեր իշխանությունները շարունակել են տապալել ՀՀ տնտեսությունն ու ամեն տարի բացասական, դեֆիցիտով բյուջե են գրանցել:

 Սա ՀՀ պետբյուջեի արժեքն է 1997-2014 միջակայքում՝ մլրդ. ՀՀ դրամով արտահայտված.
ՀՀ պետբյուջեի արժեքը 2014-ին կազմել է մոտ 194 միլիոն 31 հազար 680 ԱՄՆ դոլար: ՀՀ արտաքին պարտքը 2014-ին կազմել է 3 միլիարդ 825 միլիոն 50 հազար ԱՄՆ դոլար: ՀՀ ՀՆԱ-ն 2014 թ. կազմել է 10 միլիարդ 430 միլիոն ԱՄՆ դոլար:

Հիշեցնեմ. ինչքան մեծանում է ՀՆԱ/արտաքին պարտք հարաբերությունը, այնքան մեծանում են պարտքի տոկոսները, որոնք պետք է վճարի պետությունը: Ընդ որում, ՀՆԱ-ի միայն մի մասը՝ հարկերն են պետությանը հասանելի այդ նպատակով, այնպես որ, իրավիճակը միշտ ավելի վատ է, քան թվում է: Երբ ՀՆԱ/արտաքին պարտք հարաբերությունը մոտենում է 1-ի, կամ դառնում ավելի ցածր (արտաքին պարտքը գերազանցում է ՀՆԱ-ն), գործնականում պետության ամբողջ եկամուտը սկսում է ծախսվել պարտքի տոկոսների վճարման վրա, ինչը բերում է դրամական միավորի արժեզրկման (Հունաստանի օրինակը) ու տնտեսության տոտալ կոլլապսի: Սա ՀՀ ՀՆԱ փոփոխությունն է 1996-2015 միջակայքում, մլրդ. ԱՄՆ դոլարով.

Հիմա նորից բարձրացեք ու համեմատեք արտաքին պարտքի աճի դինամիկայի հետ: Տեսնու՞մ եք, մոտավորապես ուր ենք մենք շարժվում:

Ահա թե ինչ ի նկատի ունեմ, ասելով, որ առանց արտաքին ստաբիլիզացնող գործոնների, զարգացման ու համագործակցության ծրագրերի մենք կվերադառնանք քարի դար: Սա պարզապես հռետորաբանական պնդում չէր, այլ ՀՀ տնտեսական վիճակի որոշ գնահատման արդյունք: Միջազգային տնտեսագիտության մասնագետն, իհարկե, ավելի խորը ու մանրամասն կարող էր ներկայացնել իրավիճակը, ռիսկերն ու հեռանկարները: Բայց, ինչպես տեսնում եք, նույնիսկ անզեն աչքին է տեսանելի, որ Հայաստանի տնտեսական վիճակը չափազանց փխրուն է: Իշխանությունները վարում են սխալ տնտեսություն ու կուտակում պարտքեր: Բյուջեն ամեն տարի դեֆիցիտով է: ՀՆԱ/արտաքին պարտք հարաբերությունը կազմում է մոտ 2,727, այսինքն՝ արտաքին պարտքը կազմում է ՀՆԱ մոտ 36,37%-ը: Եթե հարաբերությունը մոտենա 1-ի, այլ խոսքերով՝ %-ը մոտենա 100-ի, մեզ սպասում է տոտալ տնտեսական ճգնաժամ, ՍՍՀՄ քանդվելուց հետո ռուբլու արժեզրկման կարգի արժեզրկում, գնաճ, կոլլապս: Ու, ի տարբերություն Հունաստանի, մենք ԵՄ անդամ չենք, ու մեր «ռազմավարական դաշնակից» Ռուսաստանն ինքը գտնվում է տնտեսական ճգնաժամում: Մեզ ոչ ոք հենց այնպես bail-out չի անի:

Հուսով եմ՝ այս ինֆորմացիան կանցնի մեր ռուսամոլ բարեկամների գլուխների հաստ կեղևներից ու կստիպի ուղեղի ծալքերին մի քիչ աշխատել:

Tuesday, March 10, 2015

Նեմցովի սպանության կոնտեքստը. քաղաքական սպանությունները Պուտինի օրոք

Ներողություն եմ խնդրում ուշացած գրառման համար՝ այն հետաձգում էի, քանի որ պլանավորում էի լրատվամիջոցների միջոցով հրապարակել: Բայց քանի որ դա հետաձգեց, որոշեցի տեղադրել այստեղ, քանի դեռ այն չի կորցրել իր ակտուալությունը:

2015 թվականի փետրվարի 27-ը նշանավորվեց Մոսկվայի կենտրոնում՝ Մոսկվա գետի մեծ կամրջի վրա ռուս ընդդիմադիր քաղաքական գործիչ Բորիս Նեմցովի սպանությամբ: Կամուրջը գտնվում է Կրեմլի անմիջական հարևանությամբ՝ ուղիղ արևելյան կողմում: Նեմցովը ՌԴ նախկին փոխվարչապետ էր ու, Վլադիմիր Ռիժկովի ու Միխաիլ Կասյանովի հետ միասին, ղեկավարում էր ռուսական ընդդիմադիր РПР-ПАРНАС կուսակցությունը:

Ցավոք, սա ոչ առաջին, ոչ էլ, կարծում եմ, վերջին դեպքն էր Պուտինյան ռեժիմի օրոք իրականացված քաղաքաքական սպանություններից: Այս հոդվածը նպատակ ունի ի մի բերել Նեմցովի սպանությանը նախորդած կոնտեքստն ու նախորդ աղմկահարույց քաղաքական սպանությունները:

Նախ՝ վերհիշենք, որ 1999 թ. օգոստոսի 19-ին Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Պուտինը նախագահ Բորիս Ելցինի կողմից նշանակվել է ՌԴ փոխվարչապետ, նույն օրը վերանշանակվելով Վարչապետ: Ու, նորից նույն օրը, Բորիս Ելցինը հայտարարեց, որ Պուտինին ցանկանում է տեսնել որպես իր հաջորդ նախագահ: Պուտինի նախարարների կաբինետի կազմը որոշեց ոչ թե ինքն, այլ նախագահի ադմինիստրացիան: 1999 թ. դեկտեմբերի 31-ին Ելցինն անսպասելիորեն հրաժարական տվեց, ու Պուտինը, ՌԴ Սահմանադրության համաձայն, դարձավ ՌԴ գործող նախագահ: Նույն օրը Պուտինը ստորագրեց իր առաջին նախագահական հրամանագիրը՝ «ՌԴ նախկին նախագահի ու նրա ընդանիքի անդամների համար երաշխիքների մասին»: Ըստ հրամանագրի, պաշտոնաթող նախագահի ու նրա մերձավորների նկատմամբ չէին հարուցվելու կոռուպցիայի մեղադրանքներ: 2000 թ. փետրվարի 12-ին հրամանագիրը փոխարինվեց նույն պարունակությամբ ֆեդերալ օրենքով:

Sunday, March 1, 2015

Ընդդիմադիր կոնֆորմիզմ

Երբեք չեմ հասկացել, թե ինչպես կարող է մեկը հույս ունենալ, թե միտինգներով ու լոզունգներով սահմանափակվող քաղաքական պայքարը բացի նոր միտինգներից ու լոզունգներից ուրիշ արդյունքի կարող է բերել:

Եթե նույնիսկ ամբողջ պասսիվ, չկողմնորոշված մասսան դուրս գա փողոց, Սերժը չի ասելու՝ լավ, ժող, կներեք, ես սխալ էի, իշխանությունը ձեզ, ու ցրվենք տներով: Սերժը կարող է լավագույն դեպքում այնքան ժամանակ անտեսել այդ մարդկանց, մինչև իրենք հոգնեն ու գնան տներով: Վատագույն դեպքում կարող է բերել էսկալացիայի, քանի դեռ իր համար վտանգավոր մասսա չի հավաքվել, տրորել այդ շարժումն, ահաբեկել ու ցրել:

«Մենք զոհեր չենք ուզում» տեսանկյունը գեղեցիկ է հնչում, մինչև փորձում ես հասկանալ, թե այն իրականում ինչ է նշանակում. «մենք գիտենք, որ ինչքան ավելի մեծ վտանգ ներկայացնենք ռեժիմի համար, այնքան ռեժիմը ստիպված է լինելու ավելի կտրուկ ու բռնի քայլերի գնալ մեր նկատմամբ: Դրա համար մենք ռեժիմի համար կներկայացնենք փոքր, բայց կայուն վտանգ, ոչ այնքան ռեալ, որ ռեժիմը մեր դեմ կոշտ քայլերի գնա, բայց, համենայն դեպս, կպայքարենք հանուն պայքարելու ու խիղճներս մաքուր կլինի»: Ի՞նչ է սա, եթե ոչ հասարակ քաղաքական կոնֆորմիզմ. մենք գիտակցաբար կտապալենք օպոզիցիոն շարժումը, ռեժիմի հետ լուռ պայմանավորվածությամբ, ինչի փոխարեն ռեժիմը մեր վրա չի կրակի:

Նման ընդդիմությունն անվանում են համագործակցող (cooperative): Այն կանխատեսելի է, անատամ, միգուցե տհաճ ռեժիմին, բայց ոչ ավելին: Նման ընդդիմությունից չի կարելի սպասել հաղթանակ, երբեք: Ու նման ընդդիմությունը, բնականաբար, իր մեղքերը բարդելու է մարդկանց փոքրաթիվ կամ պասիվ լինելու վրա, ռեժիմի քրեաօլիգարխիկ լինելու վրա և այլն: Բայց այս մարդիկ երբեք ու ոչ մի հանգամանքներում չեն գնալու մինչև վերջ:

Իրականում այս ընդդիմությունը ռեժիմի լավագույն ընկերն է, նամանավանդ երբ փորձում է մոնոպոլիզացնել արմատական ընդդիմության իր դերը:

Իսկ ռեժիմը Սերժը հո չի: Սերժը, հնարավոր է, ինքը վաղուց հրաժարական տված լիներ, եթե կարողանար: Չէ, Սերժին ովքեր դրել են իշխանության գլուխ, ու նրա միջոցով կառավարում են երկիրը՝ լինեն դա տեղական, թե ռուսական քրեաօլիգարխիկ ուժերը, իրենք էլ Սերժից պահանջելու են մնալ իշխանության գլուխ: Որովհետև Սերժն իրենց մարդն է: Մի քիչ թպրտա՝ ինչպես պահում էին, այնպես էլ կվռնդեն:

Մյուս կողմից՝ ընդդիմության ներքին կոնֆլիկտներն ինձ ընդհանրապես անհասկանալի ու աբսուրդ են թվում: Կարծես մազոխիստների մրցույթ լինի, որտեղ մի քանի քաղաքական ուժեր պայքարում են ամենաանարդար հալածվածի էքսկլյուզիվ դերի համար: Նամանավանդ երբ իրենցից ոչ մեկը իշխանության հասնելու ոչ մի ռեալ ուղի չի կարող նշել, բայց կարող է նշել հազարավոր պատճառներ, թե ինչու են մնացած ընդդիմադիր ուժերը պակաս ընդդիմադիր, քան ինքը: Միանգամից սա է միտքս գալիս.


Մյուս կողմից, ոչ ոք չունի քաջություն օրինակ վերցնելու հաջողության հասած ազատագրական շարժումներից ու նրանց հաջողություններից ու սխալներից օգտվել: Բազմիցս բերել եմ Մայքլ Քոլինսի օրինակը. Իռլանդիայի ազատագրման շարժումը հաջողության հասավ միայն նրա շնորհիվ, որ Քոլինսը չենթարկվեց հեղափոխական կառավարության իշխանությանը՝ թույլ տալ, որ իրենց ձերբակալեն, ժողովրդի դժգոհությունը հարուցելու նպատակով: Փոխարենը ինքը թաքնվեց, իսկ հետո սկսեց ընդհատակյա պարտիզանական պայքար: Ու, արդյունքում, այդ պայքարն ազատեց Իռլանդիան, բացի Ուլստերից, Բրիտանական իշխանությունից:

Իհարկե, մեզ մոտ այդ մոդելն ավելի դժվար կլինի կիրառել, քանի որ չկա միջազգային կոնֆլիկտ ու շատ ավելի դժվար ու ինչ-որ տեղ անհեթեթ է պարտիզանական պայքար անց կացնել մի երկրում, որտեղ բոլորն իրար ճանաչում են: Բայց Քոլինսի առնվազն գաղափարը, որ պետք է մերժել պասիվ «ձերբակալեն մեզ՝ մարդիկ իմանան, թե իրենք ինչ վատն են», «ծեծեն մեզ՝ մարդիկ իմանան, թե իրենք ինչ վատն են», շատ արժեքավոր դաս է. մարդիկ շատ լավ գիտեն, թե ռեժիմն ինչ վատն է: Պետք է մտածել ռեժիմն իշխանությունից վռնդելու, ոչ թե ռեժիմի նկատմամբ moral high ground ձեռք բերելու մասին:

Ահա թե ինչու եմ ես ինձ 2013-ից հետո զգալի չափով առանձնացրել ներկայիս ընդդիմադիր շարժումներից. իմ տեսանկյունից, իրենք ոչ մի տեղ չեն գնում: Պետք է այլընտրանք այս ամենին: Կոշտ, կոնֆորմիզմից զուրկ, մինչև վերջ գնալու պատրաստ այլընտրանք, ու խոսքը նույնիսկ Շանթի «ես բանտ կնստեմ ձեր մեղքերի համար» տարբերակն ընդունելի չի: Պիտի լինի իրատեսական ուղի, որը ռեժիմին կզրկի իշխանության իր լծակներից ցանկացած գնով:

Նյուէյջոլոգիա, մաս վեցերորդ. բրետարիանիզմ, օդակերներ, պրանայոբներ


Ընդհանուր առմամբ, բրետարիանիզմի մասին (breatharianism) ես վաղուց էի ցանկանում գրել, բայց կամ թեման ակտուալ չէր թվում, կամ բուսակերներին դեռ չէի անդրադարձել, կամ էլ ուրիշ գործեր էին առաջանում:

Ի՞նչ է բրետարիանիզմը: Այն նյուէյջերական պսևդոգիտական համոզմունք է, որ մարդը կարող է գոյատևել առանց սնունդի, որոշ դեպքերում՝ նաև առանց ջրի, ու շարունակել իր նորմալ կենսագործունեությունը ցանկացած ժամանակ: Չշփոթել պասերի ու ծոմերի հետ: Ըստ բրետարիանների, մարդը կարող է իր կենսագործունեության համար անհրաժեշտ նյութերը ստանալ շնչառության միջոցով կամ արևի լույսից:

Ընդհանուր առմամբ, բրետարիանիզմը կապված է արևելյան պրակտիկաների ու հավատալիքային համակարգերի արևմուտքում տարածման հետ, որոնց սխալ, պարզեցված ընկալումն ու ոչ կոմպետենտ «գուրուները» կարող են շատ վտանգավոր, նույնիսկ մահացու ելքերի հասցնել միամիտ մարդկանց:

Ինչևէ, ես ինքս խորհուրդ չէի տա ձեզ բրետարիանիզմով զբաղվել, եթե ձեր վրա տերևներ չեն աճում, կամ եթե չեք որոշել ինքնաոչնչացման միջոցով նպաստել մոլորակի գերբնակեցման խնդրի լուծմանը:

Այո, որոշ վկայություններ պնդում են, որ բուդդիստական վանականները խորը մեդիտացիայի մեջ կարող են երկար ժամանակ յոլա գնալ առանց սնունդի, ջրի ու շարժվելու: Իհարկե, անշարժ մեդիտացիայի մեջ գտնվելը դժվար է անվանել լիարժեք կենսագործունեություն: Փոքրացնելով էներգիայի ծախսը, օրգանիզմի էներգիա ստանալու կարիքն էլ է փոքրանում: Բայց եկեք նաև համաձայնենք, որ դա չի նշանակում, թե բուդդիստական վանականները օդից կամ լույսից սնունդ են ստանում: Ու նաև համաձայնենք, որ մենք օրվա մեծ մասն անշարժ մեդիտացիայի մեջ անց կացնող բուդդիստական վանականներ չենք ու, մեծ առումով, չենք կարող գիտակցաբար կառավարել մեր նյութափոխանակությունը:

Փոքրիկ նկատողություն սեփական փորձից
Ծիծաղը ծիծաղ, բայց սովը բավականին լուրջ ու վտանգավոր երևույթ է:

2013 թ. նախագահական ընտրությունների կեղծմանը հաջորդած ցույցերի ժամանակ ես ինքս 6 օր հացադուլ եմ արել, ու մոտավոր կարող եմ ասել, թե ինչ է զգում մարդն առանց ուտելիքի տևական ժամանակ մնալու դեպքում: Իհարկե, ես հաշվի էի առել, որ երիկամների ֆունկցիան պահպանելու, ճարպաշերտից առանձնացող ու օրգանիզմ մտնող թույներից ու ջրազրկումից խուսափելու համար պետք է անընդհատ ջուր խմել: Ու բնականաբար գիտակցում էի, որ օրգանիզմս ամբողջ հացադուլի ընթացքում դրսից սնուցում չի ստանալու՝ լինի դա օդից, լույսից, թե ջրից: Երկրորդ օրվանից հետո ես կորցրեցի սովի զգացողությունը: Բայց, փոխարենը, ամեն օր ավելի ու ավելի խորը զգում էի մկանային թուլություն, սրտի աշխատանքն արագանում էր:

Որպեսզի հասկանաք սովի պրոցեսը, հիշեք, որ մեր օրգանիզմը բավականին զարմանալի երևույթ է: Այն ունի էներգիայի պաշարներ՝ ճարպային շերտի տեսքով: Երբ օրգանիզմը սնունդ չի ստանում, օրգանիզմը սկսում է այն օգտագործել: Հետո, երբ ճարպային շերտը սպառվում է, օրգանիզմը սկսում է օգտագործել մկանային սպիտակուցը: Հետո՝ ոսկորները: Փորձում է կենդանի պահել առաջնային ֆունկցիաները՝ երկրորդայինների հաշվին: Այդ ընթացքում օրգանիզմը գործում է լրացուցիչ ծանրաբեռնվածության ռեժիմում: Երբ հյուծվածությունը հասնում է կրիտիկական աստիճանի, ներքին օրգանները դադարում են աշխատել ու մարդը մահանում է:

Հացադուլի առաջին օրվանից, ուժերս փորձելու համար, ես Ազատության հրապարակից քայլում էի դեպի ԵՊՀ ու վերադառնում: Վեցերորդ օրը ես չկարողացա դա անել առանց կողմնակի օգնության:

Հացադուլը սկսելով 60 կիլոգրամ քաշով՝ հացադուլի ավարտին ես կշռում էի 52 կիլոգրամ:

Ջասմուհին
Իսկ հիմա տեսնենք, պրակտիկ օրինակի վրա, թե ինչի է բերում ինքդ քեզ բուդդիստական վանական երևակայելը: Հայտնի պրանայոբ Էլեն Գրիվը, առավել հայտնի որպես Ջասմուհին, հաճախ ելույթ է ունենում նյուէյջերական կոնֆերենցիաներին, լեկցիաներ է կարդում օդով սնվելու մասին ու, սեփական պնդմամբ, ամիսներ կարող է յոլա գնալ շատ քիչ  սնունդով կամ ընդհանրապես առանց սնունդի: Իր պնդմամբ, վերջին 14 տարիների ընթացքում ինքը սնունդից ստացել է օրեկան 300 կալորիա (Սպորտային բժշկության ամերիկյան քոլեջը որպես թույլատրելի մինիմում նշում է 1800 կալորիա՝ տղամարդկանց համար, 1200 կալորիա՝ կանանց համար): Հարցազրույց վերցնողները տեսան, որ Էլենի սառնարանը լի էր սնունդով, բայց Էլենը պնդեց, որ սառնարանի ուտելիքն իր ամուսնու ու երեխաների համար է:

Իհարկե, նյուէյջերի պատկերն ամբողջական չէր լինի եթե տիկինը չպնդեր, որ իր գիտելիքներն ինքը ստացել է հին, առասպելական, մերից անհամեմատ ավելի զարգացած, հանելուկային, բայց անհայտ կորած քաղաքակրթությունից ու վերակենդանացնում է իրենց ավանդույթները: Պատկերն ամբողջականացրեց «The Legend of Atlantis: Return of the Lightmasters» վավերագրական ֆիլմը: Նայեք, բավականին զվարճալի է:

Ու, բնականաբար, կային մարդիկ, ովքեր որոշեցին ստուգել Էլեն Գրիվի պնդումները: Ավստրալիական «60 Minutes» հաղորդումը առաջարկեց ցուցադրել, տեսախցիկների հսկողության տակ, իր առանց սնունդի յոլա գնալու ունակությունը: Արդեն 48 ժամից վերահսկող բժիշկ Բերես Վենքը նկատեց Էլենի մոտ բարձր ճնշում, ստրես ու սուր ջրազրկման սիմպտոմներ: Էլենը պնդեց, որ դա «աղտոտված օդի» հետևանք է, ինչից հետո իրեն տեղափոխեցին լեռնային հանգստավայր: Էլենը կորցրել էր վեց կիլոգրամ քաշ, բիբերը լայնացած էին, սրտի զարկերի արագությունը նախնականից երկու անգամ աճել էր, խոսքը դանդաղել էր: Նկարահանումների չորրորդ օրը բժիշկը, կողմերի համաձայնությամբ, պահանջեց դադարեցնել փորձը, քանի որ այն կարող էր բերել մահացու ելքի:

Սա էլի կլիներ զվարճալի, եթե Էլենի գրքերը, լեկցիաներն ու ֆիլմերը լուրջ չընդունվեին բազմաթիվ նյուէյջերների կողմից: Զվարճանքն ավարտվեց, երբ Ջասմուհինի հետևորդները սկսեցին մահանալ թերսնումից ու ջրազրկումից, ու 2012 թ. տվյալներով երեք մահ էր գրանցված, որոնք ուղղակիորեն կապված էին իր ուսմունքի հետ: Լանի Մարսիա Ռոսլին Մորրիսը, 53 տարեկան, Մելբուռն քաղաքից, մահացավ 1999 թվականին: Ջասմուհինը, ինչ եք կարծում, ընդունե՞ց իր պատասխանատվությունը: Ոչ, նա պնդեց, որ մեղավորը մահացածն էր, ու հավանաբար «նրա բրետարիանիզմը չէր բխում ճիշտ մոտիվացիայից»: Նույն բացատրությունը բերեց նաև, երբ Շոտլանդիայում նույն թվականին մահացավ 49-ամյա Վերիտի Լիննը: 2012 թ. գրանցվեց ևս մի զոհ՝ Շվեյցարիայում: Նույն արդարացումը:

Այլ կերպ ասած, Ջասմուհինը պատրաստ է վերցնել ձեր փողը, բայց չի պատրաստվում իր վրա վերցնել պատասխանատվությունը, եթե ձեզ ինչ-որ բան պատահի իր ուսմունքների հետևանքով:

Դրա հայկական տեսակը
Հայկական նյուէյջը ընդհանուր առմամբ աչքի է ընկնում իր էկլեկտիզմով, որը ժառանգել է Ռուսաստանից: Այլ կերպ ասած, մարդիկ եթե քարոզում են մի ոչ ադեկվատ երևույթ, կարող եք վստահ լինել, որ նրանք կքարոզեն բոլոր հարակից ոչ ադեկվատ երևույթները: Օրինակ՝ դիետոլոգ Հայկազ Սարգսյանը: Ինքն իրեն անվանում է բժիշկ-սննդաբան, քարոզում է ինչպես վեգանություն, հումակերություն, այնպես էլ բրետարիանիզմ: Իսկ այս հոդվածում նա նույնիսկ պնդում է, որ քաղցի զգացողությունը հիվանդություն է:

Նախ՝ ինձ հայտնի չի, արդյոք բժշկական համալսարանում կա սննդաբանության ֆակուլտետ ու արդյոք կա բժիշկ-սննդաբանի մասնագիտություն, համենայն դեպս, ԵՊԲՀ պաշտոնական կայքում այն չի նշված: Եվ եթե չկա, ինչպե՞ս է մեր դիետոլոգ Հայկազը ստացել իր բժշկական պրակտիկա իրականացնելու լիցենզիան: ՀՀ Լիցենզավորման մասին օրենքի 46-րդ հոդվածը պնդում է, որ
Հոդված 46. Առանց լիցենզիայի լիցենզավորման ենթակա գործունեությամբ զբաղվելը
1. Արգելվում է առանց լիցենզիայի զբաղվել սույն օրենքով նախատեսված լիցենզավորման ենթակա գործունեության տեսակներով:
Առանց լիցենզիայի սույն օրենքով նախատեսված լիցենզավորման ենթակա գործունեությամբ զբաղվելն առաջացնում է օրենքով նախատեսված պատասխանատվություն:
2. Լիցենզավորված անձի կանոնադրությունում կամ պետական գրանցման վկայականում լիցենզավորված գործունեության տեսակի մասին գրառման բացակայությունը չի կարող համարվել լիցենզիայի պահանջների կամ պայմանների խախտում, ինչպես նաեւ չի կարող առաջացնել որեւէ պատասխանատվություն:
Լիցենզավորման ենթակա գործունեությունների ցանկում հինգերորդ կետը հետևյալն է՝ «կազմակերպությունների կամ անհատ ձեռնարկատերերի կողմից բժշկական օգնության եւ սպասարկման իրականացում»:

Միգուցե իմ կողմից անպատասխանատվություն է սահմանափակվել միայն զգույշ տեղեկացմամբ, երբ գործ ունենք պոտենցիալ վտանգավոր մարդու հետ: Հնարավոր է, որ ավելի ճիշտ կլիներ ստուգել, ինչ բնույթի բժշկական պրակտիկա է ներկայացնում իրեն բժիշկ անվանող, բայց իր կվալիֆիկացիայի նկատմամբ կասկած ներշնչող մարդն ու, իրավախախտումներ հայտնաբերելու դեպքում, հասնել իր գործունեության իրավական կասեցմանը: Ինչևէ, դա չի կարելի անել առանց մասնագետ բժշկի ու իրավաբանի հետ խորհրդակցելու՝ նախ վտանգը, հետո՝ իրավական կողմը լիարժեք հասկանալու համար: Ի տարբերություն Հայկազի, ես չեմ կարող սահմանափակվել ինձ հոգեբույժ-նյուէյջոլոգ հայտարարելով ու դրա հիման վրա իմ հեղինակավորագույն կարծիքը հայտնելով:

Ինչևէ, հենվելով սննդաբան Հայկազի ելույթների ու ֆեյսբուքյան էջում հայտարարությունների վրա, կարող եմ որոշ վստահությամբ ասել, որ գործ ունենք պսևդոգիտություն տարածող ու պոտենցիալ որոշակի վտանգ ներկայացնող մարդու հետ:

Եզրահանգում
Պրանայոբությունը վտանգավոր պրակտիկա է, բայց, ինչպես նյուէյջի մնացած դեպքերում, այն շահութաբեր է մարդկանց համար, ովքեր այն քարոզում են: Եթե ձեզ մոտ միտք առաջանա այն մասին, որ դուք կարող եք օդով կամ լույսով սնվել ու նորմալ կենսագործունեություն ապահովել, ձեր սեփական սխալը կարող եք ստուգել հետևյալ կերպ. փորձեք քաշ հավաքել՝ առանց սնվելու: Մեկ օր ընդամենը: Կտեսնեք, որ քաշը չսնվելու դեպքում միայն պակասում է: Փորձեք ֆիզիկական վարժություններ անել օրվա ընթացքում՝ ոչ շատ ծանր: Կտեսնեք, որ երեկոյան արդեն բավականաչափ հյուծված եք, ու այն, ինչ առավոտյան նորմա էր, երեկոյան դառնում է տառապանք: Հիշեք, որ նույնիսկ երեք օրն առանց ջրի կարող է մահացու լինել: Սնվեք առողջ ու համեղ, ու սննդին մի վերաբերվեք նույն կերպ, ինչպես քյառթուները վերաբերվում են կանացի սեռականությանը:

Ադիոս :) ու ողջ եղեք:

Friday, January 23, 2015

Ռեպորտի էթիկան սոցիալական ցանցերում

Սովետի ժամանակ բավականին տարածված պրակտիկա կար. մեկի հետ վատ էիր՝ «անոնիմկա-կլյաուզա» էիր գրում մեծն պարտիային, թե այդ մարդը հակասովետական գործունեությամբ է զբաղվում, իրեն սկսում էին ճնշել, «փակել»: Նման ստուկաչներն այնքան քիչ չէին, ինչքան թվում է. հարցրեք ձեր ծնողներին, իրենք իրենց շրջապատի «կլյաուզնիկներին» կհիշեն:

Մյուս կողմից, որպեսզի սոցիալական ցանցը չվերածվի ատելության, բռնության քարոզի, սպառնալիքների ու հալածանքների վայրի, կա ռեպորտի ֆունկցիա՝ նման անցանկալի վարքից խուսափելու համար: Այսպիսով, եկեք քննարկենք, թե ինչ է պետք անել, եթե հանդիպում եք սոցիալական ցանցում ձեզ համար անցանկալի վարքի:

Նախ տվեք ինքներդ ձեզ այս հարցերը.
  1. Պոռնոգրա՞ֆիա է
  2. Բռնության քարո՞զ է
  3. Hate speech/դիսկրիմինացիայի կո՞չ է
  4. Պարունակու՞մ է, ասենք, բռնության տեսարաններ
  5. Սպա՞մ է, կամ վիրուս, կամ նման մի բան
Եթե բոլոր հարցերի պատասխանը «ոչ» է, ու դիմացինի գրածը ձեզ պարզապես դուր չի գալիս, համաձայն չեք, կոնֆլիկտ ունեք իր հետ, կամ նման մի բան, ապա իրեն ռեպորտելն ու առավել ևս ձեր ընկերներին ռեպորտի կոչ անելը ձեզ բնութագրում է որպես հասարակ կլյաուզնիկ: Որովհետև դուք կեղծ պատճառով ռեպորտ եք անելու մարդուն, ով սոցիալական ցանցի կանոնակարգը չի խախտել ու ձեր չափ իրավունք ունի այնտեղ գտնվել:

Ինչևէ, նույնիսկ այդ իրավիճակում կա ռեպորտելուն այլընտրանք: Մատով մերսող, նուրբ շարժումներ արեք հետանցքի շրջանում, փորձեք մեղմացնել այնտեղ այրոցի զգացողությունը: Եթե չօգնի, փորձեք հակաայրոցային մոմիկներ:

Մի եղեք սովետի շրջանի կլյաուզնիկների նման: Ազատ խոսքը կարող է ձեզ դուր չգալ: Հենց դրանով էլ այն ազատ է: Այն պարտավոր չի ձեզ դուր գալ: Եթե այն անմիջականորեն ձեզ չի սպառնում, սպառնալիք, հանցագործության կոչ չի պարունակում, դուք ոչ մի իրավունք չունեք դիմացինին լռեցնել: Նման վարքը պարզապես ողորմելի է ու ձեզ դարձնում է հարգանքի ոչ արժանի:

Thursday, January 8, 2015

Արևմտյան հեքիաթների ադապտացիան ու պրոպագանդան ԽՍՀՄ-ում

Վերջերս ի մի բերելով ավելի վաղ արած նշումներս, նկատեցի հետաքրքիր օրինաչափություն, որը ավելի ու ավելի շատ սկսեց հաստատվել: Օրինաչափությունը վերաբերում էր խորհրդային շրջանի երեք տարածված մանկական գրքերի՝ Ալեքսեյ Տոլստոյ, «Ոսկե Բանալին կամ Բուրատինոյի արկածները», Ալեքսանդր Վոլկով, «Զմրուխտե քաղաքի հրաշագործը», Կոռնեյ Չուկովսկի, «Բժիշկ Այբոլիտը»:

Խնդիրը նրանում էր, որ երեք աշխատանքներն էլ օրիգինալ պատմություններ չէին: «Ոսկե Բանալին» (1936) Կառլո Կոլլոդիի «Պինոկիոյի արկածների» (1883) մշակում էր, «Զմրուխտե քաղաքի հրաշագործը» (1939)՝ Ֆրենկ Լ. Բաումի «Օզի հիասքանչ հրաշագործը» (1900) մանկական վեպի, «Բժիշկ Այբոլիտը» (1936)՝ Հյու Լոֆտինգի «Բժիշկ Դուլիտլի ճանապարհորդությունները» (1920) գրքի:

Նիկոլայ Նոսովն իր «Անգետիկի» նկատմամբ մի քիչ ավելի օրիգինալ մոտեցում էր ցուցաբերել՝ կանադացի նկարիչ Պալմեր Կոքսի կոմիքսնեի հերոսի համար նոր արկածներ էր գրել, ոչ թե վերամշակել ու սովետականացրել արդեն գրվածը:

Եկեք տեսնենք, թե հենց ինչ են «մշակել» մեր հեղինակները: Ավելի ճիշտ, համեմատենք օրիգինալ ու մշակված գրքերը:

Կոլլոդիի Պինոկիոն չար երեխա է, որն աստիճանաբար սովորում է իր շրջապատին լավ վերաբերվել, ինչի շնորհիվ իրեն պարգևատրում են իսկական մարդ դարձնելով: Կոլոդդիի Մանջեֆուոկոն (որի համարժեքն է Տոլստոյի Կարաբաս Բարաբասը) հակասական կերպար է, բայց ոչ Կարաբասի նման «չար կապիտալիստական էքսպլուատատոր»: Օրինակ, նա հինգ ոսկեդրամ Պինոկիոյին տալիս է ոչ թե շահամոլական նկատառումներով, այլ որովհետև Պինոկիոն պատմում է, որ ինքն ու իր հայր Գեպատոն աղքատ են: Բուրատինոն, ի հակառակ Պինոկիոյի, ի սկզբանե այդքան բացասական կերպար չի, ու աստիճանաբար ոչ թե դառնում է ավելի մարդկային ու զգայուն, այլ, եթե տիկնիկ մնալը համարենք հավերժական երիտասարդության սիմվոլ, վերածվում է «հավերժական երիտասարդ կոմսոմոլի»: Նա չար կապիտալիստ Կարաբասի տիկնիկներին համոզում է գնալ ու իրենք՝ կոմունիստական տիկնիկային թատրոնը բացել, ինչն ավարտվում է Կարաբասի կապիտալիստական համակարգի անկմամբ: Դե ֆակտո, Կոլլոդիի «բարի, լսող երեխա եղիր, թեչէ կպատժվես» խրատաբանությունը վերածվում է «իսկական կոմունիստը պետք է զբաղվի պրոլետարիատի մեջ դասային գիտակցություն արթնացնելով ու կոմունիստական կարգեր հաստատելով» խրատաբանության:

«Զմրուխտե քաղաքի հրաշագործը» գրքին թղթային տարբերակով ծանոթ չէի, մինչև չդիտեցի նրա սովետական տիկնիկային էկրանավորումը: Հետո կարդացի գիրքը: Այստեղ հեղինակ Վոլկովն ավելի քիչ է ձգտել օրիգինալության ու մանր, ոչ էական փոփոխություններ է մտցրել, որոնք ավելի շատ Բաումի նկատմամբ անշնորհք վերաբերմունքի մասին են խոսում, քան «ադապտացիայի» բնույթի: Բայց երբ հասնում ենք գրքի այն մասին, որտեղ Արևմուտքի Չար Վհուկը բանտարկում է Դորոտիին (Բոլկովի մոտ՝ Էլլիին) իր ամրոցում, հանկարծ Վոլկովի Էլլին ու խոհարարը սկսում են... Վհուկի ծառաներին մղել հեղափոխության: Վոլկովի գիրքն օրիգինալի հետ համեմատ բավականին ողորմելի նմանակում է, ինչի պատճառով մեծ մասամբ մոռացվել է հետսովետական շրջանում:

Այբոլիտը Դուլիտլից ավելի է հեռացել, մանկական արկածային պատմությունից վերածվելով խրատականի, ինչով Չուկովսկին հաճախ է աչքի ընկնում: Բայց երևի երեքից ամենաանմեղ օրինակը սա է:

Ինչի մասին էր խոսքը: Խորհրդային շրջանում պաշտոնական պրոպագանդան ուղղված էր գիտության ոլորտում ռուս կամ խորհրդային գիտնականներին ամեն ինչ վերագրելուն: Չէր խոսվում այն մասին, որ Մենդելեևի պարբերական աղյուսակին նախորդել էին Լավուազիեի և այլոց պարբերական աղյուսակներն, ու որ Մենդելեևին զուգահեռ ոչ լիարժեք պարբերական աղյուսակ է հրատարակել գերմանացի քիմիկոս Ջուլիուս Լոթար Մեյերը: Լոբաչևսկու երկրաչափության մասին խոսելիս դասագրքերում չէր հիշատակվում, որ ոչ էվկլիդյան երկրաչափության հայտնագործությունը կապված է երեք անունների՝ Գաուսի, Լոբաչևսկու ու Բոլյայի: Ընդ որում, երեքից առաջինը Գաուսն էր, բայց լայն հասարակությանը տեսությունը ներկայացրեց հենց Լոբաչևսկին: Քանի որ Գաուսը Լոբաչևսկու հրապարակումները բարձր էր գնահատում, գրագողության մասին խոսք լինել չի կարող: Բայց մենք խոսում ենք ոչ թե Լոբաչևսկու վատ գիտնական լինելու մասին, ինչը շատ անարդար կլիներ տաղանդավոր մարդու նկատմամբ, այլ հայտնագործության մոնոպոլիզացիայի: Պետրովսկու հոգեբանության դասագրքում հոգեբանության հայտնագործությունը որպես գիտություն վերագրվում է Պավլովին: Գնահատելով Պավլովի կողմից պայմանական ռեֆլեքսների մեխանիզմի հայտնագործությունը, պետք է նշել, որ հոգեբանության արմատները գալիս են դեռ հին հույներ Արիստոտելի ու Գալենի դիտարկումներից, ինչն արդարացի նշում է ժամանակակից հոգեբանության հայր Զիգմունդ Ֆրեյդը:

Ընդ որում, մոնոպոլիզացիան առավել հատուկ էր կրթական կամ մանկական նյութերին՝ «ուղեղ լվալանու» տարիքներին: Բայց, փաստորեն, ԽՍՀՄ-ում գողանում էին ոչ միայն «արտասովետական» գիտության ձեռքբերումները (ֆիքսենք, որ խորհրդային բազմաթիվ հայտնագործություններ «կապիտալիստական» հայտնագործությունների կլոններ էին՝ ինչպես սովետական ֆոտոապարատները պատճենահանում էին Leica-ի և այլ ապարատներ, օբյեկտիվները՝ Carl Zeiss Biotar ու Jenna օբյեկտիվները, Электроника БК համակարգիչները IBM PC-ի կլոններ էին և այլն), այլ նաև արտասահմանյան գրողների աշխատանքները, դրանք հարմարեցնում «հեռափոխական-պրոլետարական» մտածելակերպին ու օգտագործում «պիոներական» սերունդ մեծացնելու համար:

Այնպես որ, զարմանալի չի, որ մեր մեջ դեռ սեպի նման խրված է սոցիալիստական մտածելակերպը. մեզ հեքիաթի մակարդակի վրա այդպես են դաստիարակել: Այնպես որ, եթե ցանկանում եք ձեր երեխաներին լավություն անել, մի կարդացեք նրանց համար խորհրդային հեքիաթներ: Գտեք լավ գրքեր (Katherine Paterson, «Bridge to Terabithia», Paul Gallico, «Jennie», Walter Macken, «Rain on the Wind», Robert C. O'Brien, «Mrs. Frisbie and the Rats of NIMH»` եթե իմ ցանկը ձեզ չափազանց մռայլ թվա, լավ գրքերի ցանկ ինքներդ կարող եք կազմել), թող դրանք շոշափեն բարդ, զգայուն թեմաներ, ինչպիսիք են վախը հաղթահարելն ու սեփական «եսը» գտնելը, բարդ իրավիճակներ, կորուստ հաղթահարելը, թող դրանք ձեզ էլ մտածելու տեղիք տան: Հիշեք, եթե դուք համարում եք, որ ձեր երեխան հիմար է ու նրան պետք է պրիմիտիվ, հիմար գրքր կարդալ, նա, հնարավոր է, այդպիսին էլ մեծանալ: Ու բացի ձեզանից ոչ ոք դրա մեջ մեղավոր չի լինի:

Tuesday, December 30, 2014

«Անահիտ» մուլտֆիլմի մասին

Մի քանի օր առաջ ֆեյսբուքում «նախառևյու» էի գրել «Անահիտ» մուլտֆիլմի մասին, ավելի ճիշտ՝ այն մասին, թե ինչու չարժի նայել այդ մուլտֆիլմը: Հետո հասկացա, որ ուշադիր չէի եղել, թե ով է մուլտի հեղինակը. եթե ուշադիր լինեի, «նախառևյուս» կլիներ «нахառևյու»:

Փորձեմ ընդլայնել կարծիքս, որպեսզի տպավորություն չլինի, թե «не читал, но осуждаю» վերաբերմունք եմ ցուցաբերում:

Նախ՝ ֆիքսենք, թե ինչպես ենք գնահատում մուլտիպլիկացիոն աշխատանքը: Մենք գնահատում ենք սյուժեն, վիզուալ ոճը, անիմացիայի որակը, սաունդտրեկն ու վերջում՝ թե ինչպես է այդ ամենը համադրվում:

Քանի որ մուլտֆիլմն, ինչպես նախորդ անգամ, չեմ դիտել, ու չեմ պատրաստվում դիտել, կարծիքը հենվում է promotional material-ների վրա, որոնք հենց նախատեսված են ֆիլմի մասին պատկերացում ստեղծելու համար:

Սյուժեն. ընդհանուր առմամբ, սեփական ասելիք ունեցող մուլտ նկարահանելը, որը կգրավի առավել փոքր տարիքի երեխաներին, բավականին դժվար է (լավ օրինակներ՝ Սայմոն Ուելլս - «Բալտո»/«Balto», Տոմմ Մուր, Նորա Տվոմի - «Կելլսի գաղտնիքը»/«The Secret of Kells»), ինչի պատճառով նույնիսկ սեփական ասելիքով մուլտերը հաճախ հենվում են հայտնի հեքիաթների վրա՝ առնվազն հերոսներ ներգրավելով, familiarity-ի սկզբունքը կիրառելով. երեխաներն առավել հեշտ կապվում են հերոսների հետ, որոնց հետ իրենք արդեն կապված են («Շրեկ», և այլն): Պակաս ասելիք ունեցող մուլտֆիլմերը էկրանիզացնում են հեքիաթները, հաճախ whitewash անելով առավել մութ ու մռայլ թեմատիկաները (Դիսնեյի «Ջրահարսը»):

Բնական է, որ Սահակյանցները, ելնելով իրենց «գենդերային» նախասիրություններից, չէին էկրանիզացնի Ղազարոս Աղայանի «Արեգնազանը», որտեղ շոշափվում է տրանսսեքսուալիզմի թեման՝ նախընտրելով «Անահիտը», ներգրավելով տարրեր «Զանգի-Զրանգի»-ից: Վերջին երկու հեքիաթներում էլ ընդամենը կաննիբալիզմն է շոշափվում, իսկ դա բնավ գեյրոպական սարսափելի երևույթ չի երևի: Իրենց տրամաբանությամբ: Հետաքրքիր կլիներ, եթե ինչ-որ մեկը, նույն «ծնողկոմիտեական» տրամաբանությամբ, իրենց մեղադրեր կաննիբալիզմի քարոզի մեջ:

Կարճ կապելով, հեքիաթի էկրանիզացիա իրականացնելը խոսում է մի բանի մասին՝ մուլտֆիլմի հեղինակները սեփական ասելիք չունեին կամ ի վիճակի չէին սեփական սյուժե գրել: Թե ինչքանով է իրենց մոտ ստացվել գոնե հեքիաթ էկրանավորելը, սյուժեի առումով, կարող են ասել միայն մուլտը դիտած մարդիկ:

Ես նկատեցի տեսահոլովակի մեջ ձիու ու շան միջոցով comic relief ստանալու փորձ՝ շատ անհաջող, ընդ որում, Շրեկի Էշի ու Կատվի կերպարների պլագիատ էր հիշեցնում:

Հայտնի հեքիաթները մոդեռն ոճով վերարտադրելը մոդայի մեջ հիմնականում Դիսնեյն է մտցրել դեռ 80-ականներին, բայց հետխորհրդային երկրներում այդ ավանդույթը նոր է սկսել մոդայիկ դառնալ: Դրա պարզ ու խիստ անհաջող տարբերակ է «Երեք Դյուցազունների» մասին ռուսական մուլտֆիլմերի շարքը: Որ պատկերացնեք վերջինի ամբողջ սարսափը, առաջարկում եմ նայել հետևյալ տեսահոլովակը.


Վիզուալ ոճը. «Անահիտ» մուլտֆիլմի ամենաթույլ կետերից մեկը վիզուալ ոճն է: Այս հարցում շատ է շոշափվում «նմանակում» բառը, բայց իմ կարծիքով այստեղ տեղի ունի ոչ թե նմանակում, այլ մաքուր պլագիատ:


Սայմոն Ուելսի ոճը, լինելով ավելի հասուն ու բարդ, նույնպես իր մասն է ունեցել՝


Իհարկե, նույնիսկ նմանակումը բավականին էժանագին է ստացվել: Եթե Դիսնեյի մուլտֆիլմում հերոսները յուրահատուկ խարիզմա ունեին նույնիսկ դիզայնի մակարդակի վրա, իսկ Ուելսի «Եգիպտոսի Արքայազնը»/«The Prince of Egypt» էպիկ մասշտաբի աշխատանք էր, ապա, հուշեք ինձ, ինչ խարիզմա կարելի է տեսնել Վաչագանի ու Անահիտի հերոսների մեջ:

Եթե մուլտֆիլմը նկարեր Deviantart-ի սկսնակներից մեկը, նրա նկատմամբ կարելի էր դեռ ներողամիտ լինել: Բայց որպես լուրջ ստուդիայի կոմերցիոն աշխատանք, վիզուալ ոճի ու նկարչական տեխնիկայի տեսանկյունից, այն պարզապես աղետալի է (վատ որակի վեկտորային գրաֆիկա, որի վրայից կաթում է, որ այն վեկտորային գրաֆիկա է): Խնդիրն այստեղ հայերի նկարչական անտաղանդությունը չի՝ ես ինքս գիտեմ բավականին լավ երիտասարդ նկարիչներ: Այստեղ խնդիրը «մենք մերոնցով կանենք» մոտեցումն է: Ու բյուջեն էլ բան չի փոխում՝ հայաստանում դժվար թե ինչ-որ նկարիչ Հոլիվուդյան ասղաբաշխական հոնորարներին գոնե մոտ փող պահանջեր իր աշխատանքի համար:

Անիմացիայի որակն ու սաունդտրեկը. այս երկու կատեգորիաները միասին են քննարկվում, քանի որ հենվում են նույն աղբյուրի՝ մուլտֆիլմի trailer-ի վրա.


Անիմացիայի որակը խոսում է անիմատորների անվարժության մասին: Հենց այս պահին զբաղվելով համակարգչային անիմացիայով, ես բավականին լավ եմ գիտակցում, որ մի բան կա, որ միայն փորձի հետ է գալիս. դինամիկան: Կարելի է անիմացնել պերսոնաժին, կարծես թե ամեն ինչ ճիշտ է, բայց անիմացիան համոզիչ/կենդանի չի ստացվի: Այն կարծես «պարտադրված» է, այն ներկայացնում է շարժումը, բայց չի մարմնավորում այն: Դրա համար էլ անիմացիայի կուրսին զուգահեռ ես կոմիքսներ նկարելու կուրս էի անցնում, որովհետև այդ ոլորտում սառած շարժման դինամիկան շատ լավ է ուսումնասիրված: Իսկ շարժումն անիմացիայի մեջ ընդամենը ընթացք է: Եթե պատկերացնում ես շարժումը սառած ժամանակի ցանկացած պահին, ապա հանգիստ կարող ես վերարտադրել նաև ընթացքը: Ստանում ես ամենաարտահայտիչ կետերն ու սկսում աշխատել անցումների վրա: Անահիտ մուլտֆիլմում «ձեռքը շարժվեց աջ-ձեռքը շարժվեց ձախ» մոտեցումն է:

Այո, անիմացիան թանկ հաճույք է: Օրինակ՝ անիմեն, ի սկզբանե լինելով ավելի փոքրաբյուջե ժանր, ձգտում էր մինիմիզացնել անիմացիայի քանակը՝ կենդանություն հաղորդելով կադրին պերսոնաժների չափազանցրած, հիպերակտիվ վարքի միջոցով: Ու չափազանցումը, ժառանգված մանգայից, դինամիկ ու կենդանի էր ստացվում.


Կարճ ասած, անիմեի բանաձևը հետևյալն է՝ եթե չես կարող մի բան անիմացիա անել, այն անիմացիա մի արա: Թույլ տուր  մնացած արտահայտչամիջոցներին փոխանցել դինամիկան: Միմիկան, գեղեցիկ, հեշտ անիմացվող էֆեկտները, ծաղրանկարային չափազանցումները: Դինամիկայի ընդգծված բացակայությունն ընթացքի մեջ ու դրա փոխանցումը պոզաների մեջ բերում է խիստ ոճայնացված պատկերի:

Ինչու՞ ես բերեցի անիմեի օրինակը: Որովհետև սա նաև օրինակ է, թե ինչպես ճապոնացիները, չբավարարվելով էժանագին իմիտացիայով, փնտրեցին սեփական լուծումներ ու արդյունքում ինքնուրույն ժանր ստեղծեցին, որը դժվար է ուրիշի հետ շփոթել:

Ի վերջո, մուլտֆիլմը շարժվող պատկեր է: Եթե պատկերը կա, ապա շարժման պակասը դեռ կարելի է ինչ-որ չափով անտեսել: Բայց վատ շարժումն անտեսել անհնարին է:

Եռաչափ գրաֆիկան, որ հասցրեցի նկատել trailer-ում, ոչ միայն ավելորդ էր, այլ նաև անընդունելի նույնիսկ խաղային գրաֆիկայի մակարդակի վրա, չեմ խոսում ռենդված գրաֆիկայի մասին:

Սաունդտրեկի առումով, եթե trailer-ում մուլտֆիլմի իրական սաունդտրեկն է, ապա այն midi է հիշեցնում: Ակնհայտ կերպով համակարգչով շատ վատ հավաքված երաժշտություն է, որն արժեք չի ներկայացնում ոչ զուտ երաժշտական, ոչ էլ գործիքավորման տեսանկյունից: Արդյո՞ք դժվար կլիներ ժողովրդական երաժշտություն կատարող լավ համույթ գտնել, «Հովերի» նման երգչախումբ, կամերայինի նվագախումբը, լավ կոմպոզիտոր գտնել կոնսի կադրերից: Դժվար, իհարկե չէր լինի: Միայն ցանկություն էր պետք: Ու կստացվեր կոլորիտ, օրիգինալություն և այլն: Իհարկե, Շուշան Պետրոսյանին, Նազենի Հովհաննիսյանին և այլոց հերոսներին ձայներ տալու համար կանչելուն բյուջեն, բնականաբար, բավականացրեց:

Ինչպես է այս ամենը համադրվում. այս վերջին հարցին հնարավոր չի սպառիչ պատասխանել, եթե մուլտֆիլմը չեմ նայել, բայց դժվար է պատկերացնել, որ բոլոր վերևի կատեգորիաներում իրեն չարդարացված մուլտֆիլմն իրեն հանկարծ արդարացնի այս կատեգորիայում:

Ասածս ինչ էր: Իրականում նույնիսկ ճիշտ մոտեցման դեպքում, կախված հանգամանքներից (ժամկետ, բյուջե, այլ հանգամանքներ), մուլտֆիլմը կարող է վատը ստացվել կամ չարդարացնել սպասելիքները: Բայց երբ տեսնում ես մուլտֆիլմի ստեղծողների սխալ մոտեցումները միանգամից մի քանի կատեգորիաներում, ապա դրա արդյունքում լավ մուլտֆիլմ կարող է ստացվել զուտ մի դեպքում՝ պատահաբար: Իսկ այս հարցում հույսը պատահականության վրա դնելը մի քիչ սխալ է:

Ոմանք կասեն, որ այս մուլտֆիլմն, իհարկե, լավը չի, բայց ավելի լավ է, քան հայկական մուլտֆիլմերի բացակայությունն ընդհանրապես: Թույլ տվեք չհամաձայնել. նոր ավանդույթ ստեղծելն անհամեմատ ավելի հեշտ է, քան արդեն ստեղծված արատավոր ավանդույթներն արմատախիլ անելը կամ շտկելը: Բացի դրանից, նման ֆիլմերը սպանում են ապագա նկարիչների ու մուլտիպլիկատորների հավատը հայկական մուլտիպլիկացիայի նկատմամբ:

Մուլտֆիլմին արժեք չի տալու փաստը, որ հերոսուհու ձայնով հայտնի մարդ է խոսում, նամանավանդ եթե այդ հայտնի մասը որպես voice actor առանձնապես տաղանդ չունի: Մուլտֆիլմին արժեք չի տալու սովետական հայտնի մուլտիպլիկատորի անվան ստուդիան: Մուլտֆիլմին արժեք չի տալու նրա հայկական լինելը: Մուլտֆիլմին արժեք չի տալու Ղազարոս Աղայանը: Մուլտֆիլմի արժեքն իրականացման մեջ է: Եվ այս հարցում, վախենամ, այս մուլտֆիլմն իրեն չի արդարացրել:

Ահա թե ինչու իմաստ չունի դիտել «Անահիտ» մուլտֆիլմը:

Փոխարենը կարելի է սպասել իռլանդական Cartoon Saloon-ի («The Secret of Kells») նոր «Song of the Sea» մուլտֆիլմին (գարուն 2015). մարդիկ կարողանում են անել, որովհետև ձեռքերը ճիշտ տեղից են աճում:


Monday, December 29, 2014

Գադջետի ռևյու. պլանշետ Azpen A727 7''

CPU: A23 Cortex A7 1.5GHz
GPU: Mali-400 MP2
OS: Google Andorid 4.4JB (!)
RAM: 512M DDR3
Հիշողություն: 4GB Flash
Էկրան: 7 inch LCD 800x480(16:9)
Թաչ ինտերֆեյս: 5point catapitive touch screen
Տեսախցիկ: 0.3MP(Front)
Գին: 69.99$ արտադրողի կայքում
Ծանոթագրություն. բացականչականով նշված (!) կետը՝ անդրոիդից հասկացող մարդիկ կնկատեն, որ JB (JellyBean) անվանումը կրում են անդրոիդի 4.1-4.3.1 տարբերակները, իսկ 4.4-ի անվանումը KitKat է: Արտադրողի կայքում այս մոդելը գովազդվում է որպես 4.4 KitKat-ով աշխատող սարք: Իմ ձեռքին եղած մոդելի վրա Android 4.2.2 JellyBean էր, ու թարմացումներ փնտրելիս սարքն ասում էր, որ իր վրա տեղադրված է վերջին հնարավոր թարմացումը, հետևաբար, KitKat-ի թարմացում սարքի համար ներկայումս չկա:
Վերջին շրջանում լիքը գադջետների հետ շփվելով, որոշեցի ռևյուներ գրել իրենցից մի քանիսի մասին, ի վերջո, սարքերի հայալեզու ռևյուներն այնքան էլ շատ չեն: Azpen A727-ի հետ ես առնչություն չէի ունենա, եթե մերոնց այն չնվիրեին:

Azpen A727-ը ստանդարտ անդրոիդային պլանշետի տեսք ունի՝ я тучка, тучка, тучка, а вовсе не iPad բանաձևով կառուցված: Կոնստրուկցիան պլաստիկից է (դատելով զգացողություններից՝ ոչ այնքան պինդ, ձեռքով սեղմելիս ճռճռում է): Սարքի վերևում ձախից աջ բաշխված են՝ միացնել-անջատելու կոճակը, ականջակալի ստանդարտ մուտքը, mini-usb մուտքը համակարգչին կամ USB սարքերի միանալու համար: Mini-USB-ի ուղիղ հետևում արտաքին SD-քարտի մուտքն է: Այն բավականին ծանր է (Kindle Fire HD 6-ից մոտ 30 գրամ ավելի ծանր): Ակտիվ օգտագործելու դեպքում մարտկոցը մոտ 4 ժամ դիմանում է:

Լավ կողմերը. էժանոտ գին: Բայց ավելի լավ է մի քիչ էլ փող ավելացնել ու ավելի լավ պլանշետ գնել: Տեսախցիկը Skype-ի համար տանելի որակի է: Google Play կա, բացի ալտերնատիվ App Market-ից: Սարքը քչից-շատից կիրառելի է ինտերնետ մտնելու համար: Touch ինտերֆեյսը նորմալ է աշխատում ամենօրյա խնդիրների համար:

Վատ կողմերը. միգուցե սարքի վրա Android JellyBean-ի ինչ-որ վատ կամ թերի տարբերակ է,  սա այս ՕՀ-ի հետ իմ շփման առաջին փորձն է, բայց այն արխաիկ ու սարսափելի է: Ու մնացած ամբողջ ռևյուն:

Սարքն ունի 4 գիգաբայտ ներքին հիշողություն, որից 2 գիգաբայտը հասանելի չի (ծախսվում է ՕՀ-ի կարիքների համար): Մյուս 2 գիգաբայտը, որն արդեն մանևրելու համար փոքր տարածք է (ինձ համար պլանշետի մինիմալ թույլատրելի ծավալը 8 կամ 16 գիգաբայտն է) բաժանված է երկու 1 գիգաբայտանոց մասերի՝ Internal Storage ու Internal SD: Այս մոտեցմանը ես հանդիպել եմ նաև անդրոիդ հեռախոսների վրա և այն ինձ մոտ, ճիշտն ասած, տարակուսանք է առաջացնում: Ցանկացած դեպքում, այս բաժանման հետևանքով պլանշետի հիշողությունը շատ արագ է լցվում ու ծրագրային քեշերը մաքրելը դառնում է կենաց-մահու հարց:

Azpen-ի էկրանը շատ վատ դիտելիության անկյուն ունի, 20 աստիճան դեպի աջ թեքելու դեպքում (դիտման անկյունը՝ 70 աստիճան) էկրանը գրեթե անընթեռնելի է: Համեմատության համար՝ նոուտբուկի վրա, որով սա գրում եմ, էկրանն ընթեռնելի է դիտման 150 աստիճանի դեպքում, համակարգչիս էկրանը՝ 170 աստիճանի դեպքում: Ու երկուսն էլ LED-backlit LCD են, ոչ մեկն IPS չի: Այն նաև HD չի, ինչպես կարող եք տեսնել վերևում:

Թեև արտադրողը գովազդում է Azpen A727-ը որպես մեկ ձեռքով օգտագործման համար պիտանի սարք, բութ մատի հասանելիությունը, ինչպես և սպասելի է 7 դյույմանոց պլանշետի համար, 25-30% է:

Azpen-ն ունի արտաքին SD-քարտ, որի վրա դուք չեք կարող ծրագրեր գցել: Ընդհանրապես, ծրագրերն ավտոմատ լցվում են Internal Storage: Եթե ձեր բախտը բերի, դուք կկարողանաք դրանք մասամբ տեղափոխել Internal SD: Թե ինչ սկզբունքով է սարքը որոշում, թույլ տա ձեզ դա անել, թե ոչ, պատկերացում չունեմ: Ենթադրում եմ, որ սա ոչ թե սարքի, այլ անդրոիդի առանձնահատկությունն է:

Հիշողության սղության, թույլ պրոցեսորի ու փոքր օպերատիվ հիշողության պատճառով այն պիտանի չի նաև մեծ ծրագրերի ու խաղերի համար (Bard's Tale-ից կարող եք հույսներդ կտրել):

Վերջնական գնահատական. Azpen A727-ը էժան ու թույլ Android պլանշետ է: Հաշվի առնելով, որ 100 դոլարով արդեն ավելի հարգանքի արժանի սարքեր կարելի է գնել, այն գնելը, մեր մեջ ասած, կասկածելի հաճույք է: Բայց, մյուս կողմից, սարքը կարելի է որպես entry level գնել երեխաների համար՝ իմանալով, որ եթե ջարդեն, ափսոս առանձնապես չի լինի:

Wednesday, December 3, 2014

Ձյուն, ձմեռ, ու նման բաներ

Տարօրինակ երկար եմ քնել այսօր, ու դրա հետևանքով նոր եմ նկատում այն, ինչ դուք բոլորդ արդեն տեսել եք :) ձյուն: Լիքը ձյուն: Կարելի է ասել, տարվա առաջին կայուն ձյունը: Որը շուտով կդառնա տարվա առաջին կայուն ձնացեխը:

Ինչևէ, ընկերներիցս մեկն ինձ լավ երգ ուղարկեց առավոտյան, ես էլ ձեզ հետ կիսվեմ :) թեմայով է:


Monday, December 1, 2014

Շարֆեր


Իմ գործած առաջին շարֆը (լավ երկար, երևի մի սվիտերի չափ թել է վրան գնացել): Արդեն տեր ունի, մնում է՝ գա, վերցնի:


Սա էլ երկրորդը, այսօր եմ սկսել: Հնդկական խաչաձև գործվածք, հետո սովորական ռեզին, հետո հարթ հյուսկեն գործվածք: Զգացվում է ձեռքիս անվարժությունը, բայց աճն ակնհայտ է :)